Αντωνοπούλου Παναγιώτα MD, MSc, FRCOphth, FEBO
Εξειδικευμένο ιατρείο Παιδοοφθαλμολογίας και Στραβισμού
Καταρράκτης παίδων
Φυσιολογική όραση
Το μάτι λειτουργεί σαν μία φωτογραφική κάμερα που καταγράφει εικόνες. Αρχικά, το φως περνά από το προστατευτικό τζάμι της κάμερας (κερατοειδής) και μετά από τον φακό, για να φτάσει στο φίλμ της κάμερας (αμφιβληστροειδής), όπου αποτυπώνεται η εικόνα αυτού που βλέπουμε.
Φυσιολογικά, ο φακός είναι καθαρός (διαυγής) και μπορεί να ζουμάρει σε αντικείμενα που είναι σε κοντινή ή μακρινή απόσταση ώστε η εικόνα που σχηματίζεται στον αμφιβληστροειδή να είναι ευκρινής.
Στη συνέχεια, η εικόνα αυτή μεταφέρεται από το νεύρο της όρασης (οπτικό νεύρο) στον εγκέφαλο που ‘ερμηνεύει’ την εικόνα και μας επιτρέπει να την βλέπουμε.
Καταρράκτης
Ο καταρράκτης εμφανίζεται όταν αλλαγές στον φακό του ματιού τον καθιστούν λιγότερο διαυγή. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα θολή όραση καθώς παρεμποδίζεται η πορεία του φωτός προς στον αμφιβληστροειδή.
Ο καταρράκτης προσβάλλει συχνότερα τους ηλικιωμένους αλλά μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε παιδιά νεαρής ηλικίας (αναπτυξιακός, βρεφικός ή νεανικός καταρράκτης), ενώ υπάρχουν και βρέφη που γεννιούνται με καταρράκτη (συγγενής καταρράκτης).
Σε κάθε περίπτωση, ο καταρράκτης σε βρέφη και παιδιά είναι σπάνιος. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο επιπολασμός του παιδικού καταρράκτη εκτιμάται πως είναι μεταξύ 2.2- 13.6 ανά 10.000 παιδιά.
Τι προκαλεί τον καταρράκτη στα παιδιά;
Αρκετά συχνά δεν είναι δυνατό να προσδιοριστεί η αιτία καταρράκτη στα παιδιά. Ορισμένες περιπτώσεις είναι αποτέλεσμα μιας γενετικής ανωμαλίας που μπορεί να έχει κληρονομηθεί ή να εμφανιστεί πρώτα στο προσβεβλημένο παιδί. Άλλες αιτίες περιλαμβάνουν τον τραυματισμό, μόλυνση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, λήψη φαρμάκων και άλλα σύνδρομα. Όμως τα περισσότερα παιδιά με καταρράκτη είναι κατά τα άλλα υγιή.
Πώς αντιμετωπίζεται ο παιδικός καταρράκτης;
Το παιδί σας μπορεί να έχει καταρράκτη στο ένα μάτι ή και στα δύο μάτια ενώ ο θόλωση που προκαλεί μπορεί να είναι σοβαρή ή ήπια.
Εάν ο καταρράκτης επηρεάζει σημαντικά την δυνατότητα του ματιού να καταγάφει καθαρές εικόνες, πρέπει να πραγματοποιηθεί χειρουργική επέμβαση αφαίρεσης του καταρράκτη. Ανάλογα την περίπτωση, την αφαίρεση του καταρρακτικού φακού ακολουθεί εμφύτευση νέου πλαστικού φακού ή όχι. Θα ενημερωθείτε για τους κινδύνους και τα οφέλη της κάθε επιλογής αναλυτικά.
Η κατάλληλη στιγμή για το χειρουργείο εξαρτάται κυρίως από τον κίνδυνο μη αναστρέψιμης βλάβης της όρασης, που διαφέρει κατά περίπτωση,και θα
σας εξηγηθεί λεπτομερώς.
Στις περιπτώσεις που ο καταρράκτης δεν δημιουργεί σοβαρή θόλωση, θα χρειαστεί τακτική παρακολούθηση του παιδιού σας για να εξασφαλιστεί ότι ο καταρράκτης δεν θα επεκταθεί και δεν θα επηρεάσει την όρασή του.
Χειρουργική επέμβαση
Πριν από την εγχείρηση θα μιλήσετε με τον/την αναισθησιολόγο και την χειρουργό. Οι γιατροί θα σας εξηγήσουν τους κινδύνους της αναισθησίας και της εγχείρησης. Παρακαλώ, κάντε όσες περισσότερες ερωτήσεις μπορείτε εκείνη τη στιγμή.
Η χειρουργική επέμβαση για την αφαίρεση του καταρράκτη πραγματοποιείται υπό γενική αναισθησία, επομένως δεν πρέπει να φάει, να πιει ή να μασήσει τσίχλα έξι ώρες πριν από την επέμβαση, διαφορετικά η επέμβαση του παιδιού σας μπορεί να ακυρωθεί.
Μετά την επέμβαση το παιδί σας θα έχει ένα οφθαλμικό επίθεμα, μέχρι το επόμενο πρωί που θα το αφαιρέσει η χειρουργός. Για κάποιες ημέρες μετά το χειρουργείο, θα χρειαστεί επίσης να φορά μια ειδική διάφανη, πλαστική καλύπτρα για την προστασία του χειρουργημένου ματιού. Θα ενημερωθείτε για το πώς να καθαρίζετε το μάτι του παιδιού σας και πώς να βάζετε τις οφθαλμικές σταγόνες. Όλες οι οδηγίες θα δωθούν πριν την έξοδό σας από το νοσοκομείο. Συνήθως δεν χρειάζεται παραμονή στο νοσοκομείο και το παιδί επιστρεφει στο σπίτι του την ίδια ημέρα.
Πηγαίνοντας σπίτι
Είναι πολύ σημαντικό να βάζετε όλες τις οφθαλμικές σταγόνες σύμφωνα με τις οδηγίες. Οι οφθαλμικές σταγόνες χορηγούνται προκειμένου να μειωθεί η φλεγμονή και οι ουλές, και να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος τυχόν επιπλοκών που μπορεί να εμφανιστούν μετά την επέμβαση.
Το νερό στο χειρουργημένο μάτι και το κολύμπι αντενδείκνυται για ένα μήνα μετά το χειρουργείο. Η γιατρός θα συζητήσει μαζί σας πόσο καιρό θα χρειαστεί το παιδί σας να απέχει από το νηπιαγωγείο ή το σχολείο του.
Επιπλοκές μετά από χειρουργική επέμβαση
Η επέμβαση καταρράκτη είναι γενικά επιτυχής, με χαμηλό κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών. Αν και ορισμένες από τις πιθανές επιπλοκές μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά την όραση του παιδιού σας, συχνά μπορούν να αντιμετωπιστούν με φάρμακα ή περαιτέρω χειρουργική επέμβαση.
Θα ενημερωθείτε αναλυτικά για τους κινδύνους και τις επιπλοκές της χειρουργικής επέμβασης προτού το παιδί σας υποβληθεί στην επέμβαση. Θα οριστούν επίσης τακτικοί έλεγχοι ώστε τυχόν μετεγχειρητικά προβλήματα να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν έγκαιρα.
Ένα σημαντικό πρόβλημα που μπορεί να προκύψει μετά την επέμβαση είναι μια σοβαρή μόλυνση μέσα στο μάτι. Η επιπλοκή αυτή είναι εξαιρετικά σπάνια αλλά εάν παρουσιαστεί, μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια όρασης. Προκειμένου να αποτραπεί αυτό, αντιβιοτικές σταγόνες χορηγούνται μετά την επέμβαση. Θα ενημερωθείτε για το πως να καθαρίζετε το μάτι και να βάζετε τις αντιβιοτικές σταγόνες. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό το παιδί σας να μην αγγίζει ή τρίβει το μάτι/α του.
Εάν παρατηρήσετε οίδημα («πρήξιμο») στα βλέφαρα, αιμορραγία, κολλώδεις εκκρίσεις, ερυθρότητα μέσα ή γύρω από το χειρουργημένο μάτι και το παιδί σας φαίνεται ταλαιπωρημένο και να πονάει, τότε απαιτείται άμεση ιατρική φροντίδα.
Άλλες, πιο συχνές αλλά λιγότερο σοβαρές, επιπλοκές από την επέμβαση του καταρράκτη είναι:
– Φλεγμονή στο εσωτερικό του ματιού.
– Θόλωση του νέου φακού- στις περιπτώσεις που έχει τοποθετηθεί εμφύτευμα.
– Αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης/ γλαύκωμα.
– Προσωρινή θόλωση του κερατοειδούς.
– Η κόρη μπορεί να γίνει οβάλ ή να παρεκτοπιστεί από το κέντρο μετά την επέμβαση. Αυτό είναι αρκετά συχνό και δεν επηρεάζει την όραση.
Τα παραπάνω περιγράφουν πιθανούς κινδύνους που σχετίζονται με το χειρουργείο του στραβισμού. Ωστόσο, αυτή ΔΕΝ είναι μια ολοκληρωμένη λίστα. Η χειρουργός θα συζητήσει μαζί σας τους κινδύνους και τα οφέλη της θεραπείας του παιδιού σας. Εάν έχετε οποιασδήποτε ανησυχία σχετικά με τα μάτια του παιδιού σας ή τη μετεγχειρητική φροντίδα, επικοινωνήστε μαζί μας.
Μακροχρόνια παρακολούθηση
Όλα τα παιδιά που υποβάλονται σε επέμβαση αφαίρεσης καταρράκτη χρειάζονται μακροχρόνια παρακολούθηση και θεραπεία για την αποκατάσταση της όρασης που μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν είχε αναπτυχθεί φυσιολογικά. Η παρακολούθηση λαμβάνει χώρα σε τακτικά χρονικά διαστήματα ώστε τυχόν προβήματα να ανιχνευθούν και να αντιμετωπιστούν το συντομότερο δυνατόν.
Η πλειονότητα των παιδιών που έχουν υποβληθεί σε αφαίρεση καταρράκτη χρειάζονται φακούς επαφής ή γυαλιά. Αν αποφασιστεί ότι οι φακοί επαφής είναι η προτιμότερη επιλογή, θα ενημερωθείτε για το πώς να τους τοποθετείτε και να τους διατηρείτε καθαρούς.
Η κάλυψη του πιο ‘δυνατού’ ματιού κάποιες ώρες την ημέρα (θεραπεία αποκλεισμού) είναι επίσης αναγκαία μετά από την επέμβαση καταρράκτη. Αυτό εκπαιδεύει τον εγκέφαλο στη χρήση του πιο ‘αδύναμου’ χειρουργημένου ματιού ώστε να βελτιωθεί η όραση ή και να αποτραπεί η περαιτέρω απώλεια όρασης στο μάτι αυτό. Η κάλυψη του ματιού γίνεται με ειδικά επίθεματα και θα ενημερωθείτε αναλυτικά για το πώς και πότε να τα εφαρμόζετε. Η θεραπεία αποκλεισμού δεν θα πονέσει το παιδί σας, αλλά θα χρειαστεί πολλή ενθάρρυνση ώστε να το κάνουμε να συνεργαστεί για το απαιτούμενο χρονικό διάστημα. Όλα αυτά αξιολογούνται σε ατομική βάση και θα συζητηθούν μαζί σας.
Στις περιπτώσεις που το χειρουργημένο μάτι παραμείνει ‘αδύναμο’ (τεμπέλικο) θα
μπορούσε να αναπτυχθεί στραβισμός. Ο στραβισμός είναι μια κατάσταση όπου τα δύο μάτια είναι λάθος ευθυγραμμισμένα. Έτσι όταν το ΄δυνατό’ μάτι κοιτάζει μπροστά για να εστιάσει σε ένα αντικείμενο, το ‘αδύναμο΄ μάτι στρέφεται προς τα μέσα, προς τα έξω, προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Ο στραβισμός μπορεί να είναι εκεί όλη την ώρα ή μόνο για μικρό χρονικό διάστημα. Η θεραπεία του στραβισμού εξαρτάται από την σοβαρότητά του και μπορεί να χρειαστεί χειρουργείο.
Η θεραπεία του καταρράκτη στους μικρούς ασθενείς είναι πολύπλοκη και ποικίλη. Ως γονείς είναι σημαντικό να εμπιστευτείτε τις ιατρικές οδηγίες και να στηρίζετε την θεραπευτική διαδικασία.
Θυμηθείτε ότι, με τις κατάλληλες θεραπευτικές παρεμβάσεις, τα περισσότερα παιδιά θα έχουν ικανοποιητική όραση και είναι σπάνιο για ένα παιδί να μείνει τυφλό ακόμα και στις περιπτώσεις καταρράκτη και στα δύο μάτια. Η πλειονότητα των παιδιών πηγαίνει κανονικά στο σχολείο και πολλά θα έχουν αρκετά καλή όραση ώστε να οδηγήσουν και να ζήσουν μια ανεξάρτητη ενήλικη ζωή.
Εάν δεν καταλαβαίνετε κάτι από τα παραπάνω ή χρειάζεστε περισσότερες πληροφορίες, μιλήστε μαζί μας όταν έρθετε για το ραντεβού σας ή άμεσα στο τηλέφωνο επικοινωνίας.