Αντωνοπούλου Παναγιώτα MD, MSc, FRCOphth, FEBO
Εξειδικευμένο ιατρείο Παιδοοφθαλμολογίας και Στραβισμού
Στραβισμός παίδων
Τι είναι ο στραβισμός;
Στραβισμός ονομάζεται η κατάσταση όπου τα δύο μάτια κοιτούν σε διαφορετικές κατευθύνσεις και δεν είναι ευθυγραμμισμένα. Ενώ το ένα μάτι κοιτάζει ευθεία μπροστά για να εστιάσει σε ένα αντικείμενο, το άλλο μάτι στρέφεται προς τα μέσα, ή προς τα έξω, ή προς τα πάνω, ή προς τα κάτω. Η μη ευθυγράμμιση των ματιών μπορεί να συμβαίνει όλη την ώρα ή να εμφανίζεται μόνο κάποιες φορές. Ο στραβισμός είναι συχνότερος σε μικρά παιδιά, αλλά μπορεί να συμβεί και σε οποιαδήποτε ηλικία.
Πώς επηρεάζει την όραση των παιδιών ο στραβισμός;
Όταν το παιδί σας έχει στραβισμό, τα μάτια του δεν λειτουργούν μαζί. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να φτάνουν στον εγκέφαλο δύο διαφορετικές εικόνες αντί για μία.
Εάν το παιδί σας είναι μικρό, ο εγκέφαλος του έχει τη δυνατότητα να μάθει να αγνοεί την εικόνα που προέρχεται από το μάτι με τον στραβισμό και να καταγράφει μόνο αυτήν από το φυσιολογικό μάτι, ώστε να μην μπερδεύεται. Όμως, η διαδικασία αυτή επηρεάζει την συνεργασία του ματιού που στραβίζει και του εγκεφάλου, η οποία φυσιολογικά χτίζεται σε αυτήν την κρίσιμη ηλικία. Η όραση που προκύπτει από μια τέτοια αδύναμη σχέση είναι συνήθως χαμηλή (αμβλυωπία) και το μάτι αναφέρεται συχνά ως ‘τεμπέλικο΄. Χωρίς την κατάλληλη παρέμβαση νωρίς κατά την παιδική ηλικία, η αμβλυωπία γίνεται μόνιμη και δεν μπορεί να διορθωθεί αργότερα με χειρουργείο, laser ή άλλη θεραπεία. Η θεραπεία της αμβλυωπίας πιο συχνά περιλαμβάνει την κάλυψη του ‘καλού’ ματιού με ένα επίθεμα (θεραπεία αποκλεισμού). Αυτό, αναγκάζει τον εγκέφαλο να χρησιμοποιήσει το μάτι που στραβίζει και να δημιουργήσει μια ισχυρή σχέση με αυτό βελτιώνοντας την όραση.
Εάν το παιδί σας είναι μεγαλύτερο, ο στραβισμός μπορεί να προκαλέσει διπλωπία (ταυτόχρονη αντίληψη δύο εικόνων) γιατί ο εγκέφαλός του δεν μπορεί να αγνοήσει το μάτι με τον στραβισμό. Επειδή η σχέση των ματιών με τον εγκέφαλο έχει αναπτυχθεί πλήρως, το παιδί δεν κινδυνεύει να αναπτύξει τεμπέλικο μάτι (αμβλυωπία).
Πώς μπορεί να διορθωθεί ένας στραβισμός;
Γενικά, ένας στραβισμός μπορεί να διορθωθεί ή να μειωθεί με γυαλιά, πρίσματα, ένεση βοτουλινικής τοξίνης στους μύες των ματιών και με εγχείρηση. Η χειρουργός θα σας εξηγήσει αναλυτικά ποια ή ποιες είναι οι καλύτερες θεραπευτικές επιλογές για το παιδί σας.
Τι περιλαμβάνει μια επέμβαση στραβισμού;
Τα μάτια μας έχουν σχήμα σφαίρας και βρίσκονται μέσα σε μία κοιλότητα φτιαγμένη από οστά (οφθαλμικός κόγχος). Η κίνηση των ματιών ελέγχεται από 6 μύες που λειτουργούν παρόμοια με τα ηνία ενός αλόγου. Όταν ένας μυς συσπάται κινεί το μάτι προς μία συγκεκριμένη κατεύθυνση. Οι μύες προσφύονται στο λευκό του ματιού (σκληρός) και καλύπτονται από ένα σχεδόν διάφανο στρώμα (επιπεφυκότας).
Μια επέμβαση στραβισμού περιλαμβάνει είτε χαλάρωση είτε σύσφιξη αυτών των μυών με σκοπό να βελτιώσει την ευθυγράμμιση των ματιών. Έτσι για παράδειγμα, όταν ένα μάτι φεύγει προς τα μέσα (εσωτροπία), η χειρουργός θα χαλαρώσει τον μυ που τραβάει το μάτι μέσα και/ή θα σφίξει τον μυ που τραβάει το μάτι έξω. Αυτό γίνεται μέσω μίας μικρής τομής στον επιπεφυκότα ενώ το μάτι παραμένει στην θέση του εντός του οφθαλμικού κόγχου.
Η χειρουργική επέμβαση του στραβισμού πραγματοποιείται υπό γενική αναισθησία. Πριν από την εγχείρηση θα μιλήσετε με τον/την αναισθησιολόγο και την χειρουργό. Οι γιατροί θα σας εξηγήσουν τους κινδύνους της αναισθησίας και της εγχείρησης. Κάντε όσες περισσότερες ερωτήσεις μπορείτε εκείνη τη στιγμή.
Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη της επέμβασης;
Η επέμβαση του στραβισμού γίνεται για διάφορους λόγους. Η χειρουργός θα τους συζητήσει μαζί σας πριν το χειρουργείο. Μη διστάσετε να ζητήσετε περαιτέρω διευκρινίσεις εάν χρειάζεται.
Οι κύριοι στόχοι της χειρουργικής επέμβασης είναι να:
– Ευθυγραμμιστούν τα μάτια.
– Αποκατασταθεί η χρήση και των δύο οφθαλμών μαζί (διόφθαλμη όραση).
– Μειώθει η διπλωπία.
– Αποκατασταθεί μία ανώμαλη θέση της κεφαλής.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι της επέμβασης;
· Η επέμβαση του στραβισμού είναι ασφαλής και οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες.
· Δεν ανταποκρίνονται όλα τα παιδιά στη χειρουργική επέμβαση με τον ίδιο τρόπο και έτσι η τελική διόρθωση μπορεί να είναι μικρότερη ή μεγαλύτερη από την επιθυμητή. Οι πιθανότητες να συμβεί αυτό ποικίλλουν ανάλογα με τον τύπο του στραβισμού.
· Η υποτροπή του στραβισμού δεν είναι σπάνια και μπορεί να συμβεί σε μία περίοδο ετών.
· Μερικές φορές, υπάρχει μια ήπια, προσωρινή υπερδιόρθωση μετά τη χειρουργική επέμβαση, που μπορεί να οδηγήσει σε διπλωπία. Αλλαγή στη συνταγή των γυαλιών, χρήση ενός πρίσματος κολλημένου πάνω στα γυαλιά, ή/και ασκήσεις μπορούν να βοηθήσουν. Εάν η υπερδιόρθωση επιμένει, περαιτέρω χειρουργική επέμβαση μπορεί να απαιτηθεί.
· Επίμονη ερυθρότητα ή ουλοποίηση μπορεί να εμφανιστούν στο σημείο της επέμβασης, αν και αυτό συνήθως δε γίνεται αντιληπτό μετά από μερικούς μήνες. Επαναλαμβανόμενη χειρουργική επέμβαση στραβισμού έχει ελαφρώς υψηλότερο κίνδυνο για εμφανείς ουλές.
· Μια σοβαρή μόλυνση είναι εξαιρετικά σπάνια επιπλοκή αλλά εάν παρουσιαστεί, μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια όρασης. Εάν παρατηρήσετε οίδημα («πρήξιμο») στα βλέφαρα, αιμορραγία, κολλώδεις εκκρίσεις, ερυθρότητα μέσα ή γύρω από το χειρουργημένο μάτι και το παιδί σας φαίνεται ταλαιπωρημένο και να πονάει, τότε απαιτείται άμεση ιατρική φροντίδα.
· Τα γυαλιά θα συνεχίσουν να χρειάζονται και μετά την επέμβαση και μπορεί να χρειαστεί κάποια αλλαγή στη συνταγή τους.
· Λιγότερο συχνά, τα απορροφήσιμα ράμματα που τοποθετούνται στην επιφάνεια του ματιού μπορούν να προκαλέσουν εκσεσημασμένη φλεγμονή με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα εξόγκωμα στο λευκό του ματιού. Περαιτέρω θεραπεία μπορεί κάποιες φορές να απαιτείται.
· Σε λιγότερο από 1% των επεμβάσεων στραβισμού, ο μυς μπορεί να γλιστρήσει από τη θέση του στο μάτι. Αυτό προκαλεί στροφή του ματιού είτε στην πιο εξωτερική είτε στην πιο εσωτερική γωνία. Είναι σημαντικό το παιδί σας να μην τρίβει έντονα τα μάτια του μετά την επέμβαση, ώστε να μειωθεί αυτός ο κίνδυνος. Εάν ο μυς έχει γλιστρήσει θα χρειαστεί να διορθωθεί με άλλη επέμβαση και για αυτό θα πρέπει να αναζητάτε επείγουσα εκτίμηση.
· Σπάνια, τα ράμματα προκαλούν μία μικρή διάτρηση (τρύπα) στο μάτι, η οποία μπορεί εξαιρετικά σπάνια, εάν η θεραπεία αποτύχει, να οδηγήσει σε μόλυνση σε αυτό το μάτι κάτι που θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή μείωση της όρασης.
· Συχνά, αμέσως μετά την επέμβαση, το παιδί σας μπορεί να είναι αποπροσανατολισμένο και να παρουσιάζει ναυτία, αλλά με τη χορηγούμενη φαρμακευτική αγωγή μπορεί να ανακουφιστεί από αυτά.
· Σπάνια το παιδί σας μπορεί να παρουσιάσει αλλεργική αντίδραση από τις οφθαλμικές σταγόνες, που μπορεί να προκαλέσει αυξανόμενο οίδημα και ερυθρότητα γύρω από τα μάτια του. Σας παρακαλούμε να επικοινωνήσετε μαζί μας για συμβουλές ή μεταφέρετε το παιδί σας στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών εάν δεν είναι καλά.
Τα παραπάνω περιγράφουν πιθανούς κινδύνους που σχετίζονται με το χειρουργείο του στραβισμού. Ωστόσο, αυτή ΔΕΝ είναι μια ολοκληρωμένη λίστα. Η χειρουργός θα συζητήσει μαζί σας τους κινδύνους και τα οφέλη της θεραπείας του παιδιού σας. Εάν έχετε οποιασδήποτε ανησυχία σχετικά με τα μάτια του παιδιού σας ή τη μετεγχειρητική φροντίδα, επικοινωνήστε μαζί μας.
Πριν την επέμβαση:
Το χειρουργείου στραβισμού προγραμματίζεται ως εισαγωγή ημερήσιας νοσηλείας. Αυτό σημαίνει ότι μάλλον το παιδί σας θα κάνει την επέμβαση και θα επιστρέψει στο σπίτι την ίδια ημέρα. Ενίοτε, μπορεί να χρειαστεί να μείνει τη νύχτα εάν δεν αναρρώσει καλά από την αναισθησία.
Το παιδί θα υποβληθεί σε γενική αναισθησία, επομένως δεν πρέπει να φάει, να πιει ή να μασήσει τσίχλα έξι ώρες πριν από την επέμβαση, διαφορετικά η επέμβαση του παιδιού σας μπορεί να ακυρωθεί.
Την ημέρα της επέμβασης:
Θα συναντήσετε τη χειρουργό και θα απαντηθούν τυχόν περαιτέρω ερωτήσεις που μπορεί να έχετε πριν σας ζητηθεί να υπογράψετε το έντυπο συγκατάθεσης, εάν δεν το έχετε ήδη κάνει. Θα σας επισκεφθεί επιπλέον και η/ο αναισθησιολόγος που θα σας κάνει κάποιες ερωτήσεις σχετικά με την υγεία του παιδιού σας και θα συζητήστε τη διαδικασία της αναισθησίας.
Τα παιδιά μπορούν να συνοδεύονται από έναν ενήλικα στη χειρουργική αίθουσα και μπορείτε να μείνετε μέχρι να κοιμηθούν. Το χειρουργείο διαρκεί από 30 έως 90 λεπτά ανάλογα με την έκταση της επέμβασης. Ωστόσο, να περιμένετε ότι θα είστε στο νοσοκομείο για περίπου 5 – 7 ώρες την ημέρα της επέμβασης του παιδιού σας. Όταν η νοσοκόμα που είναι υπεύθυνη για την ανάρρωση του παιδιού σας κρίνει σωστό να είστε παρών, θα σας καλέσει στο χώρο ανάρρωσης. Το παιδί σας μπορεί να είναι πολύ υπνηλικό όταν το δείτε για πρώτη φορά, ή λίγο αποπροσανατολισμένο και δακρυσμένο. Και οι δύο αντιδράσεις είναι απολύτως φυσιολογικές. Μπορεί επίσης να έχει ένα οφθαλμικό επίθεμα που θα αφαιρέθει αργότερα. Το παιδί σας θα μεταφερθεί σε ένα θάλαμο μετά την αρχική ανάρρωση και θα πάρει εξιτήριο αργότερα την ίδια ημέρα εάν είναι καλά, ξύπνιο, και άνετο και έχει φάει και πιει κάτι.
Πληροφορίες εξιτηρίου και συμβουλές για τον καθαρισμό των βλεφάρων στο σπίτι
Είναι εξαιρετικά συνηθισμένο και τα δύο μάτια του παιδιού σας να είναι κόκκινα και ελαφρώς επώδυνα για δύο εβδομάδες μετά τη χειρουργική επέμβαση στραβισμού. Οι σταγόνες που θα σας έχουν δοθεί θα καταπραΰνουν τα μάτια του παιδιού σας και θα μειώσουν τη φλεγμονή (ερυθρότητα) και θα βοηθήσουν στην πρόληψη μόλυνσης.
Μπορείτε να καθαρίσετε την περιοχή γύρω από το μάτι του παιδιού σας εάν είναι απαραίτητο. Να πλένετε πάντα τα χέρια σας πριν ξεκινήσετε. Χρησιμοποιήστε ένα βαμβακερό ύφασμα εμποτισμένο με νερό, το οποίο έχετε πρώτα βράσει και μετά κρυώσει, σκουπίζοντας με κατέυθυνση από την εσωτερική γωνία του ματιού του προς την εξωτερική και έπειτα πετάξτε το. Επαναλάβετε εάν χρειάζεται. Μπορεί να τρέχουν από το μάτι μερικά δάκρυα που να είναι ελαφρώς βαμμένα με αίμα. Αυτό είναι αρκετά φυσιολογικό και συνήθως υποχωρεί μετά από λίγες ημέρες. Θα σας δοθούν κάποια κολλύρια για το παιδί σας, για να τα χρησιμοποιήσετε στο σπίτι για 2-4 εβδομάδες. Θα έχετε ενημερωθεί σχετικά με το πώς να χρησιμοποιείτε τη φαρμακευτική αγωγή προτού φύγετε από το νοσοκομείο. Βεβαιωθείτε ότι τα μπουκαλάκια τα φυλάσσετε σε διαφορετικό μέρος, εάν υποβλήθηκαν σε χειρουργική επέμβαση και τα δύο μάτια. Παρακαλούμε να αποτρέπετε το παιδί σας από το να τρίβει ή να αγγίζει το μάτι του. Όταν λάβετε το εξιτήριο θα σας δωθεί και το ραντεβού επανεξέτασης.
Περιορισμοί μετά το χειρουργείο
Το παιδί σας μπορεί να κάνει μπάνιο, αλλά να προσέχετε να μην εισέλθει νερό, σαπούνι ή σαμπουάν στο χειρουργημένο του μάτι για τουλάχιστον δύο εβδομάδες. Θα πρέπει να αποφεύγει να κολυμπάει, να παίζει αθλήματα επαφής και να βρίσκεται σε περιβάλλον με σκόνη για 2 έως 4 εβδομάδες μετά την επέμβαση στραβισμού του, για να αποτραπεί η μόλυνση και για να μπορέσει το μάτι του να επουλωθεί. Το παιδί σας δε θα χρειαστεί πιθανότατα πάνω από λίγες ημέρες αποχή από το σχολείο.
Θυμηθείτε ότι, το χειρουργείο του στραβισμού έχει υψηλά ποσοστά επιτυχίας και σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες. Εάν δεν καταλαβαίνετε κάτι από τα παραπάνω ή χρειάζεστε περισσότερες πληροφορίες, μιλήστε μαζί μας όταν έρθετε για το ραντεβού σας ή άμεσα στο τηλέφωνο επικοινωνίας.